درنگ: سینمای کودک در سال‌های اخیر با عدم مقبولیت میان کودکان و حتی والدین آنها مواجه بوده است و کارشناسان هم بر این امر صحه گذاشته‌اند. عدم شناخت دنیای کودک یکی از دلایل این موضوع است. به نظر می‌رسد اگر مدیران فرهنگی کشور و سینماگران راهکاری برای این موضوع نیندیشند در آینده نه چندان دور چیزی از سینمای کودک جز یک پوسته تو خالی باقی نخواهد ماند.

زمانی بود، فیلم‌ها و برنامه‌های تلویزیونی همچون «شهر موش‌ها»، «کلاه قرمزی»، «قصه‌های مجید»، «مربای شیرین» و غیره… اکران و کودکان و نوجوانان با قصه‌های این فیلم‌ها بزرگ می‌شدند و علاقه زیادی به آنها نشان می‌دادند اما در سال‌های اخیر اتفاق خاصی در حوزه سینمای ویژه کودکان و نوجوانان نیفتاده است و قصه «کلاه قرمزی» و «مدرسه موش‌ها»ی جدیدی هم که اکران شدند برای نوجوانان دهه ۶۰ نوشته شده بودند.

امروزه با وجود تکنولوژی و امکانات گسترده‌ای که در اختیار کودکان و نوجوانان وجود دارد به طور حتم علایق و سلایق آنها نسبت به دهه ۵۰ و ۶۰ دستخوش تغییراتی شده است که ضرورت دارد مورد بررسی و در برنامه‌سازی‌ها مدنظر قرار گیرد. کمتر کودکی این روزها برنامه‌های تولیدی تلویزیون در حوزه کودکان را دوست دارد اما دی‌وی‌دی‌های شخصیت‌های مطرح کارتونی را با علاقه فراوان تماشا می‌کنند تا جایی که برای خریدن آنها لحظه شماری و به پدر و مادر خود اصرار می‌کنند.

مطمئنا خلق اثر برای کودکان باید با وسواس زیادی همراه باشد که متاسفانه این امر در سینمای ایران از دور اندیشی‌های لازم مغفول مانده است و دغدغه حاکم بر تولید سینما تمایلی به سینمای کودک ندارد.

در چنین فضایی متاسفانه برخی والدین، کودک یا کودکان را به همراه خود برای تماشای فیلم‌های بزرگسالان به سینما می‌برند. حتما شما هم دیده‌اید کودک ۶ ساله‌ای برای تماشای فیلم لانتوری، تابستان داغ، اکسیدان و … همراه با والدینش به سینما می‌رود؛ فیلم‌هایی که برچسب مثبت ۱۶ یا ۱۸ هم دارند.

سری به سالن‌های سینما بزنید. با اکران عمومی فیلم‌هایی که حتی برچسب مثبت ۱۸ بر روی آن درج شده است باز هم حضور کودکان را به همراه والدین در صندلی‌های سینما شاهد هستیم بدون اینکه پدر و مادر یا بزرگتری که کودک را به تماشای چنین فیلم‌هایی نشانده است از عواقب آن مطلع باشد. مدیران سینما نیز توجهی به این برچسب‌ها نمی‌کنند و به راحتی اجازه ورود هر رده سنی را به سالن سینما برای تماشای آن فیلم می‌دهند.

این‌که بسیاری از فیلم‌ها باید علامت هشداردهنده داشته باشند اما ندارند با نظارت نهادهای سینمایی قابل رفع است اما این‌که چرا بسیاری از خانواده‌ها با توجه به علامت هشداردهنده دست کودکان خود را می‌گیرند و آنان را به سینما می‌برند تا به تماشای فیلمی بنشیند که اصلا مناسب سن‌شان نیست، حکایتی عجیب است که قابل تامل است.

کودک در سینما

کودکم فیلم‌بین خوبی است

اولین جمله‌ای که از برخی پدران و مادران شنیده می‌شود این است که بچه‌های ما به سینما علاقه‌ زیادی دارند و به اصطلاح خودشان «فیلم‌بین خوبی هستند» و جملات بعدی که از آنان شنیده می‌شود این است که اگر انیمیشن خوبی در رده‌سنی کودکان در کشورمان ساخته شود مطمئنا کودکان را برای تماشای این نوع فیلم‌ها به سینما نمی‌بردیم.

این‌که ساخت انیمیشن در کشور ما با مشکلات زیادی دست و پنجه نرم می‌کند و کاملا در حوزه فرهنگ و هنر مهجور مانده است، داستانی طولانی دارد. مسئله مهم دیگر اینکه برخی انیمیشن‌ها با تمام سختی‌ها و مشقت‌ها ساخته ولی در مرحله اکران عمومی متوقف می‌شوند.

مطمئنا انیمیشن خوب در کشور کم نداریم اما دیده نشدند و آن انیمیشن در ذهن کسی باقی نمانده است. با این فرض از هر کسی سوال پرسیده می‌شود که «بهترین انیمیشنی که دیده‌ای نامش را بگو!» شاید به سال‌های گذشته اشاره کند و بگوید که آخرین انیمیشنی که دیده، سندباد یا بچه‌های آلپ در دهه ۷۰ و ۶۰ بوده است یا به انیمیشن‌های خارجی دیزنی‌لند، «سرزمین یخ‌ها»، «ماداگاسکار»،«Victory Through Air Power »، «Bambi »، «Pinocchio »، « Snow White and the Seven Dwarves »،‌ «The Reluctant Dragon » اشاره می‌کنند.

انیمیشن ناسور
انیمیشن ناسور
شاهزاده روم
شاهزاده روم

جدول زیر آمار انیمیشن‌های ایرانی که از سال ۹۳ تا ۹۶ تولید شده‌اند را نشان می‌دهد. نزدیک به ۹ انیمیشن بلند سینمایی ساخته شده که تنها ۲ انیمیشن اکران شده است.

فیلم‌های بلند پویانماییاکران عمومی
امین و اکواناکران نشده است
دنیای کیف‌هااکران نشده است
راز پروانه‌هااکران نشده است
رهایی از بهشتاکران نشده است
فهرست مقدساکران نشده است
کله آهنیاکران نشده است
کلیله و دمنهاکران نشده است
ناسوراکران شده است
شاهزاده روماکران شده است

 

فیلم‌هایی که کودکان به سینما می‌روند تا ببینند

فیلم‌های لانتوری، اکسیدان، تابستان داغ، چهارشنبه خون به پا می‌شود، دراکولا، آبنبات چوبی، فروشنده، هفت ماهگی، من، ابد و یک روز … جزء فیلم‌هایی هستند که باید علامت هشدار بر آنها زده شود. فیلم‌هایی که روایتگر قصه اعتیاد، فرار نوجوانان از خانه، جرم و جنایت، تجاوز و …  بوده و مطمئنا برای تمام رده‌های سنی مناسب نیستند.

هر چند برخی از عوامل پخش این فیلم‌ها برچسب محدودیت سنی را روی تبلیغات و پوسترهای فیلم درج می‌کنند اما برخی نیز به این موضوع توجهی نمی‌کنند تا شاید درآمدشان را با کاستی مواجه نشود اما نکته مهمتر از عوامل پخش، والدینی هستند که کودک خود را به تماشای این گونه فیلم‌ها می‌برند. سری به سالن‌های سینما بزنید. با اکران عمومی فیلم‌هایی که حتی برچسب مثبت ۱۸ بر روی آن درج شده است باز هم حضور کودکان را به همراه والدین در صندلی‌های سینما شاهد هستیم بدون اینکه پدر و مادر یا بزرگتری که کودک را به تماشای چنین فیلم‌هایی نشانده است از عواقب آن مطلع باشد. مدیران سینما نیز توجهی به این برچسب‌ها نمی‌کنند و به راحتی اجازه ورود هر رده سنی را به سالن سینما برای تماشای آن فیلم می‌دهند.

بعضی از کودکان با دیدن فیلم‌های خشن یا فیلم‌هایی که موضوعات غیرقابل آموزنده دارند شروع به تکرار آن حرکت‌ها و همچنین کارهای خشن می‌کنند که منجر به رفتارهای پُرخطر خواهد شد و این امر باعث می‌شود تا این کودک با رسیدن به سن بزرگسالی فردی قانون گریز و حامی خشونت شود. مسلما کودک با دیدن صحنه‌های خشن، بی‌وفایی، خیانت، تجاوز، خودکشی جهان را مملو از وحشت و ترس تصور می‌کند و شاید این حس به او منتقل شود که تنها راهکار برون رفت از این معضلات و مشکلات یا فرار است و یا خشونت.

باید با قرار دادن چارچوب فکری مناسب در قالب هنر هفتم، کودکان را باید به گونه‌ای پرورش داد تا بتوانند آینده‌ای با امنیت، آرامش و صلح را در ذهن خود تصور کنند و تصورشان به واقعیت تبدیل شود.

فیلم‌های که باید علامت هشدار دهنده را رعایت کنند

 

فیلم‌ها و سریال‌های خانگیعلامت هشدار دهنده داردعلامت هشدار دهنده ندارد
لانتوریهشدار +۱۶ دارد
دراکولاندارد
سریال آسپرینندارد
آبنبات چوبیهشدار +۱۵ دارد
تابستان داغندارد
هفت ماهگیندارد
منهشدار +۱۵ دارد
ابد و یک روزندارد
اکسیدانندارد
چهارشنبه خون به پا می‌شودندارد

 

همانطور که در جدول فوق می‌بینید برخی فیلم‌ها علامت هشدار دهنده را رعایت نکرده‌اند در حالی‌که موضوع رده‌بندی سنی آثار سینمایی باید در تیزرهای فیلم‌ها و بیلبوردهای تبلیغاتی قید شود و نهادهایی که بر این امر نظارت دارند باید نقش خود را به درستی ایفا کنند تا قوانین در خصوص رده سنی در سینماها اجرا شود.

از اوایل مردادماه سال ۹۶ شورای پروانه نمایش در زمینه علامت هشدار دهنده اقدامات جدی انجام داده‌ که تهیه‌کنندگان فیلم علاوه بر رده‌بندی سنی باید توضیحات آن را بر روی فیلم‌ها ذکر کنند. به عنوان مثال فیلمی که علامت هشدار +۱۸ دارد می‌تواند مناسب برای حتی برخی بزرگسالان نیز نباشد.

از سوی شورای پروانه نمایش جمله یا نمادهایی در حال طراحی است که پخش کننده فیلم‌ها موظف هستند از این نوع نمادها در طراحی تیزر، پوستر و تبلیغات خود استفاده کنند تا خانواده‌ها اطلاعاتی از هشدارها داشته باشند و مطلع باشند که با چه نوع فیلمی روبه‌رو هستند. علاوه بر فیلم‌های سینمایی که در سینماهای کشور اکران می‌شوند باید مدیران فرهنگی درباره برچسب سریال‌های خانگی و ارائه فیلم‌ها در شبکه خانگی نیز حساسیت نشان دهند و درج رده سنی مورد تاکید قرار گیرد.

بلوغ زودرس و خشونت در کودکان با تماشای فیلم‌های نامناسب

البته همانطور که در این گزارش مورد تاکید قرار گرفت آنچه بیش از هر موضوع دیگری در این زمینه مهم است توجه والدین به موضوع فیلم و علامت‌های هشدار دهنده است. مجید ابهری آسیب‌شناس اجتماعی در گفتگو با درنگ در رابطه با تاثیرات تماشای فیلم‌های دارای برچسب سنی برای کودکان تاکید می‌کند که تماشای این گونه فیلم‌ها می‌تواند بلوغ زودرس در کودکان را به همراه داشته باشد.

مجید ابهری در خصوص تماشای فیلم‌های نامناسب و تاثیرات مخرب آن بر روان کودکان گفت: طیف سنی در هر دوره از زندگی ویژگی‌های خاص روانی و رفتاری خود را دارد و سرگرمی‌ها و بازی‌های خاص آن دوران را طلب می‌کند. متاسفانه در جامعه ما نهادهای فرهنگی و خانواده‌ها هیچ توجهی به گروه‌بندی سنی و طیف‌بندی آن ندارد. حتی در مورد اسباب‌بازی‌ها که در اکثر کشورها طیف سنی قید می‌شود در جامعه ما محدودیت سنی وجود ندارد یعنی به محض این‌که کودکی علاقه به اسباب‌بازی پیدا کند و کمی هم به داشتن آن اصرار ورزد، والدینش آن اسباب بازی را برای‌ کودک تهیه می‌کنند. غافل از این‌که آسیب‌های روانی و رفتاری اسباب بازی‌های خارج از ردیف سنی می‌تواند روح و روان و آینده فرزندان را به چالش بکشد.

بسیاری از کودکان خیلی بیشتر از حدود سنی، جسمی و عقلی به مسائل آشنا شده‌اند و با آن‌ها مانوس شده‌اند و این به واکنش و رفتار والدین برمی‌گردد. زمانی‌که والدین به تماشای انواع و اقسام سریال‌های ماهواره‌ای می‌نشینند و کودکان را در پهلوی خود می‌نشانند تا به تماشای سریال مشغول شوند چه توقعاتی از کودکان می‌توان داشت.

او ادامه داد: در مورد فیلم‌ها و بازی‌های رایانه‌ای اوضاع بسیار بدتر است. بسیاری از فیلم‌ها خاصیت تماشا برای کودکان و نوجوانان را ندارند. چرا که بالا بردن درجه اضطراب، کابوس‌های شبانه، شب ادراری، تیک‌های عصبی ناشی از مشاهده این‌گونه فیلم‌ها یا اشتغال به بازی رایانه‌ای خشونت آفرین است. متاسفانه خانواده‌ها توجهی به این موضوع نداشته و همراه خود کودکان را برای تماشای فیلم‌هایی که اصلا مناسب سنشان نیست، ‌می‌برند و نمی‌دانند این‌گونه فیلم‌ها اثرات مخربی بر فرزندان دارد که می‌تواند آینده آنان را نابود کند.

این آسیب‌شناس معتقد است، فیلم‌ها باید به صورت خاص طبقه‌بندی سنی شود و اگر خانواده‌ها به این موضوع توجهی نمی‌کنند، مدیران سینماها و مراکز نمایشی از ورود کودکان جلوگیری می‌کنند. هر چند بعد از نمایش فیلم‌ها،‌ سی‌دی فیلم‌ها در سوپرمارکت‌ها به فروش می‌رسد و این ردیف‌بندی سنی فراموش می‌شود. از همین رو، اطلاع‌رسانی و آموزش خانواده‌ها توسط رسانه‌ها در مورد ضرورت رعایت طبقه‌بندی سنی در بازی رایانه‌‌ای و فیلم‌های سینمایی و تلویزیونی می‌تواند راهگشای پیشگیری از آسیب‌های ویران‌گر در آینده کودکان ما باشد.

ابهری تصریح کرد: آسیب‌های یاد شده می‌تواند بالا بردن درجه خشونت روحی و روانی و آماده سازی ذهن و فکر کودکان برای انجام خشونت و یا پذیرش آن،‌ بلوغ زودرس و ایجاد تحرکات هورمونی برای نوجوانان قبل از سن بلوغ، بدآموزی‌های رفتاری و زشتی‌زدایی باشد. در حالی‌که در زمان گذشته بچه‌ها علاقه داشتند کارتون‌های مخصوص سن خودشان را تماشا کنند اما امروزه با ورود ماهواره به خانه‌ و تماشای سریال‌های ماهواره‌ای توسط کودکان آن‌ها را مشتاق به تماشای سریال‌های بزرگسالان کرده است.

او گفت: بسیاری از کودکان خیلی بیشتر از حدود سنی، جسمی و عقلی به مسائل آشنا شده‌اند و با آن‌ها مانوس شده‌اند و این به واکنش و رفتار والدین برمی‌گردد. زمانی که والدین اظهار عجز در کنترل فرزندان خود می‌کنند صلاحیت مادر بودن یا پدر بودن را ندارند، زمانی‌که والدین به تماشای انواع و اقسام سریال‌های ماهواره‌ای می‌نشینند و کودکان را در پهلوی خود می‌نشانند تا به تماشای سریال مشغول شوند چه توقعاتی از کودکان می‌توان داشت.