درنگ: اگر جریان کوسه در جاده را نمی‌دانید، این تصویری است که با کمک فوتوشاپ از شنای یک کوسه در جاده‌ای آب گرفته ساخته شده‌ است و پس از وقوع سیل و رویداد‌های مرتبط با آب هر بار در فضای مجازی دست به دست می‌شود. اما چرا این پست‌های جعلی پس از وقوع فجایع طبیعی بارها و بارها منتشر می‌شوند؟

 

  • مردم یادگرفته‌اند که باور کنند

برخی افراد به این عبارت اعتقاد قلبی دارند: اگر در اینترنت منتشر شده پس باید حقیقت داشته باشد.

به گفته دیوید وینبرگر متخصص اینترنت و تکنولوژی و محقق ارشد مرکز برکمن کلین دانشگاه هاروارد، همه ما یاد‌گرفته‌ایم که هرآنچه منتشر می‌شود از میان چندین فیلتر عبور کرده و به تایید چند نفر رسیده‌ است زیرا عادت داشتیم که فارغ از نیاز به تایید صحت اخبار، آن را به راحتی از تلویزیون تماشا کرده و باور کنیم، از این رو منتشر شدن به راحتی برای ما به نشانه اعتبار تبدیل شد. اما امروز که هرکسی که به اینترنت دسترسی داشته باشد می‌تواند محتوا تولید کرده و منتشر سازد، این شاخص قدیمی «موثق بودن» دیگر کارایی ندارد اما این فرضیه که آنچه به اشتراک و به بحث گذاشته می‌شود نمی‌تواند نادرست باشد، کمابیش جایگاه خود را حفظ کرده‌است.

طی وقوع ابرتوفان سندی در سال ۲۰۱۲ یکی از تحلیل‌گران وال‌استریت ژورنال مجموعه‌ای از اخبار درباره سیل، تخریب و قطعی برق در اطراف منطقه نیویورک را در توئیتر منتشر کرد. تمامی این اخبار نادرست بودند اما هزاران نفر آنها را خوانده و بازنشر دادند. چنین چیزی تنها زمانی ممکن است که این افراد همگی در آن منطقه حضور داشته و شرایط را تجربه می‌کردند. این افراد هیچ دلیل فوری برای اطمینان از صحت اخبار این تحلیل‌گر در اختیار نداشتند.

 

 

حتی نام‌های بزرگ نیز می‌توانند قربانی قدرت اطمینان و دوستی شوند،‌ مانند کتی کوریک که در زمان وقوع توفان هاروی عکسی که توسط دوستش برایش ارسال شده بود را منتشر کرد. در این عکس یک تمساح در کنار خودروی دوستش دیده می‌شد. وی تنها زمانی متوجه اشتباهش شد که تعدادی از کاربران به او خبر دادند عکس قدیمی و متعلق به چند ماه پیش است.

به گفته وینبرگر شاخص‌های موثق‌بودن دیگری نیز در فضای مجازی می‌تواند افراد را به اشتباه بیاندازد،‌ مثلا تعداد اشتراک‌گذاری‌ها و یا تعداد لایک‌ها به عامل تعیین کننده میزان موثق بودن محتوا تبدیل شده‌اند. فرضیه نادرست این است: اگر تعداد زیادی از افراد این محتوا را باور داشته باشند یا دوست داشته‌باشند به احتمال زیاد موثق است.

 

  • نیاز به تایید شدن را برآورده می‌کند

تمایل به تایید می‌گوید احتمال استفاده و اشتراک‌گذاری اطلاعاتی که با باورهای کنونی ما همخوانی دارند، بسیار بالاتر است و این دلیل بزرگ دیگری است که افراد براساس آن اطلاعات تایید نشده را بدون بررسی و دقت منتشر می‌کنند.

این نوع رفتار معمولا پس از وقوع حوادث تروریستی بروز پیدا می‌کند، افراد بر گزارش‌های ساختگی و پرخطایی متمرکز می‌شوند که با دیدگاه و تصور آنها از رویداد و یا رویکرد سیاسی و اخلاقی آنها همخوانی داشته‌باشد. از این رو است که پس از حملات تروریستی تصویر مردی به سر به عنوان عامل حملات دست به دست می‌شود، و حتی گاه جلیقه‌ای انتحاری نیز به عکس افزوده می‌شود تا باورپذیرتر شود. به گفته ویبرگر،‌ ما همیشه آنچه را باور می‌کنیم که از نظر خودمان معنی داشته باشد و زمانی که اطلاعات درباره رویدادی کم باشد، زمینه انتشار دیدگاه‌هایی که باورپذیرتر به نظر می‌آیند فراهم می‌شود.

 

  • آنها می‌خواهند بخشی از گفتگو باشند

همزمان با وقوع توفان ایرما، تعدادی از ویدئو‌های فیس‌بوک از این توفان و خرابی‌هایی که به بار آورده با بازدید فراوانی مواجه شده‌است و کامنت‌هایی متناسب با محتوای ویدئو نیز تاثیرگذاری آنها را افزایش داد. تنها یک مشکل وجود دارد،‌ این تصاویر به هیچ‌وجه به توفان ایرما تعلق ندارند.

همچنین همزمان با وقوع این توفان تعداد هشدارهای تقلبی و نادرست به اندازه‌ای افزایش پیدا کرد که سازمان ملی هواشناسی آمریکا را وادار به انتشار بیانیه‌ای برای شفاف‌سازی هشدارها کرد.

زمانی که فاجعه‌ای انسانی یا طبیعی رخ می‌دهد، طبیعت انسان تلاش می‌کند تا با ایجاد درک از این فاجعه به آرامش رسیده و به دیگران کمک کند. از این رو افراد تصور می‌کنند که با انتشار هر اطلاعاتی که به دست می‌آورند می‌توانند به جامعه خود کمک کنند و درک بهتری از اوضاع و شرایط ایجاد کنند. افراد این کار را وظیفه مدنی خود تصور می‌کنند.

 

  • شاید عمدی باشد

در بیشتر موارد افرادی که تصاویر و اطلاعات نادرست و تقلبی منتشر می‌کنند از نادرست بودن آنها اطلاعی ندارند، اما عده‌ای نیز وجود دارند که از روی عمد دست به این کار می‌زنند،‌ عملی که نمی‌توان دلیلی موجه و مشخصی برای آن پیدا کرد.

وینبرگر می‌گوید هیچ دلیل قابل قبولی برای این نوع رفتار وجود ندارد، شاید این حرکت ناشی از اختلالی بیمارگونه باشد، شاید این رفتار از جانب کسی سر بزند که مشتاق تایید شدن است، شاید فردی برای انتقام‌جویی چنین کاری کند و یا شاید صرفا برای مختل‌سازی اخبار اطلاعات دروغین منتشر شوند.

حدس زدن انگیزه افرادی که از عمد اخبار دروغین منتشر می‌کنند دشوار است، برخی تنها برای افزایش تعداد لایک‌ها و اشتراک گذاری‌ها و دامن‌زدن به واکنش‌ها دست به این کار می‌زنند و عده‌ای نیز تلاش دارند بر جریانات سیاسی تاثیر بگذارند و یا کلاهبرداری کنند.

 

 

  • گاه حقیقت به اندازه دروغ عجیب است

با آغاز آتش‌سوزی وسیع در نزدیکی پورتلند، زمین گلف بیکن راک عکسی از گروهی از بازیکنان گلف منتشر کرد که با پس‌زمینه آتش‌سوزی مشغول بازی کردن بودند، کاملا بی‌تفاوت، گویی که شعله‌های عظیم سرخ‌رنگ را پشت سرشان نمی‌بینند. انتشار این تصویر بلافاصله باعث شد افراد نسبت به صحت آن تردید کنند، برخی معتقد بودند این عکس دستکاری شده و بحث و جدل‌های زیادی برسر این عکس درگرفت زیرا کسی نمی‌توانست خود را راضی کند که این عکس حقیقی است.

شاید عکس در نظر اول تقلبی باشد اما واقعیت این است: این عکس حقیقی است و شاید دلیل اینکه مردم در هنگام مواجه شدن با پدیده‌ای عجیب و غریب نمی‌توانند خود را متقاعد سازند این باشد که گاه حقیقت بیش از اندازه حیرت‌آور می‌شود!