درنگ:  چندی پیش  بر اساس مطالعه‌ای که  توسط موسسه‌ای بریتانیایی با عنوان «زیپ جت» در سال ۲۰۱۷صورت گرفت، تهران ششمین شهر دنیا از نظر استرس شهروندان شناخته شد.  عوامل متعددی در ایجاد استرس دخیل هستند که در این تحقیق فاکتورهایی همچون میزان ترافیک، حمل و نقل عمومی، درصد فضای سبز، وضعیت مالی شهروندان از جمله میزان بدهی، سلامت جسمی و روحی و مقدار ساعت‌هایی که نور خورشید در سال در هر شهر وجود دارد، در نظر گرفته شده بود. به گفته بسیاری از پزشکان، استرس می‌تواند زمینه‌ساز بیماری‌های دامن‌گیری همچون بیماری‌های قلبی عروقی، بیماری‌های تنفسی همچون آسم و یا بیماری‌های پوستی و کبدی و …در انسان شود به همین دلیل کنترل استرس و چگونگی کنار آمدن با آن برای شهروندان از مسایل حیاتی محسوب می‌شود.

روانشناس بالینی «انستیتو روانپزشکی تهران» دراین باره به درنگ گفت: پدیده استرس در روانشناسی پاسخ غیراختصاصی بدن است به هر تقاضای تحمیل شده‌ای که از سمت محیط بیرونی به آن وارد می‌شود. ما همیشه استرس را منفی نمی‌دانیم گاهی برخی استرس‌ها و فشارهای روانی مفید هم هستند مثل استرس  برای ترفیع شغلی یا تحصیلی و…استرس زمانی مشکل دار می‌شود که در سطح زندگی فرد تداخل ایجاد می‌کند که ما آن را در جهان سوم بیشتر مشاهده می‌کنیم.

وجود استرس طبیعی است باید آن را مدیریت کرد

«رضا فرهمند» با بیان اینکه برای بهتر کنترل کردن استرس اول باید آن را تعریف کنیم، افزود: استرس عمدتا علایم بدنی و تغییرات فیزیولوژیکی است که در بدن ما اتفاق می‌افتد. این تغییرات، ویژگی مواجهه با تغییرات روانی است که ترشح کورتیزول، آدرنالین و اتفاقاتی که در مغز برای انسان می‌افتد و بالتبع سیستم سمپاتیک فعال می‌شود و فشار خون، ضربان قلب و تغییر امواج مغزی و …را تحت تاثیر قرار می‌دهد و امروز دنیا به این رسیده که هم در حوزه جسمانی و هم روانی بالای ۹۰ درصد مسایل بوجود آمده با استرس در ارتباط بوده‌است. بیماری‌های آسم و قلبی عروقی که در کشور ما هم زیاد شده و سن ابتلا به این بیماری کاهش یافته است که رابطه مستقیم با استرس در افراد دارد. بنابراین پرداختن به این موضوع از واجبات است. بنابراین وجود استرس کاملا نرمال و طبیعی است ولی باید توانمند در مدیریت استرس باشیم.

وی با بیان اینکه باید روی مدیریت استرس در جوامع کار کرد، افزود: کشورها، مسولان و مطبوعات که در حوزه سلامت روان کار می‌کنند می‌توانند شهروندان را در مدیریت استرس هدایت کنند. مدیریت استرس بالتبع آثار فراوانی در جامعه دارد که از جمله آن کاهش مشکلات روانی و جسمانی و کاهش آسیب‌های اجتماعی همچون تجاوز، بزهکاری و .. در جامعه شهری است.

این روانشناس با اشاره به راهکارهای کنترل استرس در افراد گفت: برای کنترل و مدیریت استرس باید عوامل دخیل در آن را شناسایی کرد. یکی از قضایا در مطالعه استرس بحث اجتماعی آن است. بزرگانی همچون لازاروس معتقدند وقتی درگیری‌های زندگی زیاد باشد و تغییرات زیادی اتفاق افتد به مرور می‌تواند سلامت فرد را مختل کند. ما در کشورهای جهان سوم این مساله را بیشتر می‌بینیم برای مثال در کشور خودمان یکی از مشکلات و معضلات جوان‌ها بیکاری است. بحث مسکن و ازدواج، بحث طلاق و زیاد شدن خانواده‌های تک والد هم باعث بالارفتن استرس در جامعه می‌شود. از طرف دیگر ما در خانواده‌ها آموزش استرس یا کنارآمدن با استرس را نیاموخته‌ایم. به دلیل اینکه اختلافات خانوادگی بالاست و زوجین در زندگی شخصی و خانوادگی و در جامعه این آموزش‌ها را نمی‌بینند و نمی‌توانند در شرایط بحرانی این استرس را کنترل کنند.

راه‌های مدیریت استرس چیست؟

فرهمند ادامه داد: برای کنترل و مدیریت استرس راه‌های متفاوتی داریم اولین گام در این راه، شناخت است و نیت ما لزوما حذف استرس نیست. ما نمی‌توانیم به طور کل استرس را در جامعه حذف کنیم ولی به عنوان یک فرد می‌توانیم آن را مدیریت کنیم. ۲ راه برای این کار وجود دارد که اولین راه «مساله‌مدارانه» است یعنی به نوعی مساله‌ای برای ما ایجاد شده و ما باید به دنبال سود و زیان این قضیه باشیم و راهی را انتخاب کنیم که زیانش برای ما کمتر باشد که توصیه ما این است که از یک مشاور و روانشناس برای این کار کمک بگیریم. گام دوم که بسیار مهم است گام «هیجان‌مدار» است یعنی بسیاری از هیجان‌ها و استرس‌ها را نمی‌توان تغییر داد به طور مثال تصادفی اتفاق می‌افتد ولی کنار آمدن با این قضیه مهم است که باید با آن کنار آمد یعنی ما بلد نیستیم از لحاظ هیجان‌مدارانه خوب با آن مقابله کنیم. یک مساله مهم دیگر در مدیریت استرس، «عدم سرکوب» است یعنی ما سعی می‌کنیم با مساله مواجه نشویم و با آن مقابله نکنیم که معتقدم بسیاری از خشم‌هایی که در افراد ایجاد می‌شود، به دلیل همین سرکوب‌هایی است که در موقعیت‌های مختلف برای ما اتفاق می‌افتد. یکی از راهکارها برای مدیریت استرس تغییرات بدنی است یعنی راهکارهایی را بکارببریم که علایم استرس را کاهش دهیم. استرس طبیعی است ولی وقتی استرس کنترل و مهار نشود می تواند در طولانی مدت بیماری‎های جسمی حادی ایجاد کند.

عوامل اجتماعی در ایجاد استرس کدامند؟

روانشناس بالینی انستیتو روانپزشکی تهران افزود: بعد اجتماعی استرس به مسولین و جوامع برمی‌گردد. محیطی که ما در آن زندگی می‌کنیم  تا حدودی در این جریان تاثیرگذار است، در محیطی که آرام و کم استرس است بهتر می‌توان استرس را مدیریت کرد. نقش خانواده هم در این میان مهم است یکی از مشکلاتی که ما در خانواده‌ها امروز داریم بحث عدم کنترل هیجانات است. وقتی پدر و مادر نمی‌توانند هیجان و استرس خود را کنترل کنند به نوعی آن را به فرزندان خود منتقل می‌کنند و این الگو تکرار می‌شود. از طرفی خیلی از خانواده‌های ما حرف زدن را بلد نیستند و اگر برای مثال شب چله دور هم جمع می‌شوند خیلی با هم صحبت نمی‌کنند و بیشتر در شبکه مجازی هستند. به نوعی صحبت نکردن و عدم مدیریت استرس از خانواده به جامعه منتقل می‌شود و در آینده می‌تواند تاثیر منفی در زندگی افراد بگذارد.

کم توجهی مسولان به آموزش مدیریت استرس در جامعه

رضا فرهمند با بیان اینکه انواع استرس‌ها شامل استرس‌های اجتماعی، استرس‌های روانشناختی ناشی از افسردگی و استرس‌های فیزیولوژیک هستند، گفت: در ایجاد استرس، یکی از عوامل تاثیرگذار بعد اجتماعی آن است که در تمامی انواع استرس‌ها می‌تواند دخیل باشد و آن را افزایش دهد. پژوهشگران ریشه بسیاری از بیماری‌های جسمی و روحی را در استرس یافته‌اند. عنوان فردی که سالهاست در این حوزه کار درمانی انجام می‌دهم معتقدم که مسولان ما در این سالها کار اصولی و خوبی در این زمینه در جامعه انجام نداده‌اند. بسیار لازم است که توجه بیشتر دستگاه‌ها به این قضیه اتفاق بیفتد و راهکارهایی ایجاد شود که بتوان امید را در جامعه و افراد ایجاد کرد.