درنگ  هدا عربشاهی: نتایج پژوهشی که در دوره سه ساله ۲۰۱۲ تا ۲۰۱۵ از سوی ERA-LEARN 2020 با بودجه «افق ۲۰۲۰ اتحادیه اروپا» با مشارکت دانشمندانی از ۱۵ دانشگاه و مرکز پژوهشی از اروپا و آمریکا و آسیا منتشر شد نشان می‌دهد که تغییر اقلیم و تجارت جهانی محصولات کشاورزی نقش بسیار مهمی در افزایش و گسترش بسیاری از گونه‌های حشرات آفت از جمله مگس سفید (با نام علمی Aleyrodidae) ایفا می‌کند.

مگس سفید از مهم‌ترین آفت‌های گیاهی و انتقال‌دهنده‌های ویروسی در بسیاری‌ از سیستم‌های کشاورزی در سطح جهانی است. حدود ۱۵۵ گونه مختلف از این مگس‌ها شناسایی شده‌اند که از بین آنها سفیدبالک سیب‌زمینی شیرین یا (Bemisiatabaci Gennadius) به‌عنوان مخرب‌ترین آفت گیاهان بزرگ، گیاهان زینتی و محصولات کشاورزی در مناطق گرمسیری و نیمه‌گرمسیری جهان شناخته می‌شود زیرا این گونه از مگس‌های سفید می‌تواند بیش‌ از ۲۰۰ گونه از ویروس‌های گیاهی را به گیاهان منتقل کند.

بلعیدن حشرات بی‌ضرر برای مردمی که آلرژی دارند می‌تواند مشکل‌آفرین باشد. این افراد با خطر کهیرزدن شامل تورم صورت، گلو و دهان مواجه‌اند. سختی در تنفس، سرگیجه، افزایش فشارخون و حتی حملات قلبی از جمله عوارضی است که افراد مستعد آلرژی را درصورت بلعیدن ناگهانی حشراتِ حتی بی‌ضرر تهدید می‌کنند.»

در گذشته، سطح گستردگی این گونه مگس سفید به مناطقی محدود می‌شد که در محدوده مدار ۳۰ درجه شمالی و جنوبی قرار داشتند (ایران در این محدوده قرار دارد). اما در دو دهه گذشته، این حشرات به تمام قاره‌ها به‌جز جنوبگان هجوم برده‌اند.

برپایه مدل‌های اقلیمی، پیش‌بینی می‌شود که جمعیت این نوع مگس سفید در مناطقی که با افزایش دما مواجه‌ شده‌اند افزایش یابد. زیرا افزایش دما از یک‌سو به حذف جنگل‌ها و در نتیجه کاهش جانوران شکارچی این مگس‌ها منجر می‌شود و از سوی دیگر اجازه می‌دهد نرخ تولیدمثل سالانه این حشرات بیشتر شود. در حقیقت، افزایش دما و کاهش فصول سرد مدت‌زمان تولیدمثل مگس سفید را بیشتر می‌کند.

  حمله مزاحمان سفید به پایتخت | هشدار به تهرانی‌ها: ماسک بزنید یا پیاده‌روی نکنید

چندغذایی‌بودن ویژگی مهم این مگس سفید است. بنابراین با افزایش دما و کاهش بعضی از گیاهان که غذای اصلی سفیدبالک‌ها به‌شمار می‌روند، این حشرات شروع به تخریب سایر گیاهان می‌کنند و همین‌مسئله به تغییرات اکوسیستمی وسیعی طی چندسال می‌انجامد.

برخی درخت توت را عامل شیوع مگس‌های سفید در تهران می‌دانند. این‌درحالی‌است که تهران از دیرباز محل رشدونمو درخت توت بوده و باغ‌های انبوه شمال و غرب تهران زمانی میزبان این گونه گیاهی بود. بنابراین، درختان توت در برخی از مناطق تهران آن‌هم در شرایطی که دیگر خبری از باغ‌های سرسبز تهران نیست، نمی‌تواند عامل هجوم این آفت‌های گیاهی در شهر باشند، هرچند عکس این قضیه می‌‌تواند درست باشد. زیرا نتایج این پژوهش اتحادیه اروپا با شرایط کنونی تهران و سایر شهرهایی که با معضل سفیدبالک‌ها مواجه‌اند کاملاً سازگار است.

کاهش باغ‌های اطراف تهران به‌دلیل ساخت‌وسازهای بی‌رویه، کم‌آبی و کاهش زمین‌های کشاورزی حومه پایتخت در اثر تغییرات اقلیم و افزایش دما و همچنین نابودی بسیاری از حشراتی که به‌طور طبیعی عامل کنترل تعداد این حشرات بودند همگی دست‌به‌دست هم داده‌اند که مگس‌های سفید ازدیاد یابند و پایشان به شهر باز شود.

در حقیقت، از آنجا که ایران در مدار ۳۰ درجه شمالی زمین است این مگس‌ها همیشه در کشورمان وجود داشته‌اند اما در سطح محدود و اکوسیستم اصلی خودشان (باغ‌ها، جنگل‌ها و مزارع) و با روش‌های آفت‌کش معمول کنترل می‌شدند؛ نابودی زیستگاه اصلی، آن‌ها را به زیستگاه‌های دیگر کشانده و افزایش دمای هوا و کاهش تعداد روزهای سرد، مدت‌زمان تولیدمثل‌شان را طولانی‌تر کرده است.

هر سفیدبالک در هر دوره تولیدمثل براساس نوع گونه بین ۲۰۰ تا ۴۰۰ تخم می‌گذارد و فاصله تبدیل‌شدن هر تخم به یک حشره بزرگسال و آماده برای تخم‌گذاری جدید حدود ۲۵ روز است.

افزایش واردات محصولات کشاورزی در سال‌های اخیر به‌ویژه از کشورهای آمریکای لاتین و شرق آسیا می‌تواند عامل دیگری برای افزایش میزان سفیدبالک‌ها باشد.

  اینفوگرافیک | آسیب‌های جدی مگس‌های سفید در تهران | هشدارهای جدی به تهرانی‌ها

آیا سفیدبالک‌ها در انسان به بیماری منجر می‌شوند؟

کاهش باغ‌های اطراف تهران به‌دلیل ساخت‌وسازهای بی‌رویه، کم‌آبی و کاهش زمین‌های کشاورزی حومه پایتخت در اثر تغییرات اقلیم و افزایش دما و همچنین نابودی بسیاری از حشراتی که به‌طور طبیعی عامل کنترل تعداد این حشرات بودند همگی دست‌به‌دست هم داده‌اند که مگس‌های سفید ازدیاد یابند و پایشان به شهر باز شود

هر جسم خارجی (از ریز تا درشت) که وارد دستگاه تنفسی، چشم‌ها و گوش‌های انسان می‌شود می‌تواند سبب عفونت‌ و آلرژی شود. طول مگس‌های سفید یا سفیدبالک‌ها براساس نوع گونه بین ۱ تا ۳ میلیمتر است. ابعاد کوچک این حشرات از یک‌طرف و تعداد زیادشان ازطرف دیگر، حفاظت همزمان از چشم‌ها، گوش‌ها، بینی و دهان را از هجوم این جانوران برای انسان دشوار می‌کند.

بنابراین، ورود ناگهانی این حشرات به چشم‌ها، نای (از طریق دهان و بینی) و گوش‌ها می‌تواند به بیماری‌های عفونی و آلرژی منجر شود. اما بلعیدن ناگهانی مگس سفید مانند هر حشره بدون‌زهر دیگری بی‌خطر است.

دکتر بابی پریت، میکروب‌شناس، آسیب‌شناس و مدیر آزمایشگاه آسیب‌شناسی بالینی کلینیک مایو در روچستر آمریکا در گفت‌وگویی که سال ۲۰۱۵ با روزنامه وال‌استریت‌ژورنال انجام داد درباره بی‌‌ضرربودن حشرات بدون‌زهر در صورت بلعیدن ناگهانی توضیح داده است.

دکتر پریت در این‌خصوص می‌گوید: «در بیشتر موارد، نباید درباره بلعیدن تصادفی حشرات نگران بود زیرا اگر حشره بلعیده‌شده به باکتری‌ها و ویروس‌های خطرناک برای انسان آلوده نباشد، بدن ما حشراتی چون عنکبوت‌، کنه‌، مگس‌، پشه‌، کک‌ و ساس را هضم می‌کند. اما بعضی حشراتی که نیش دارند یا گاز می‌گیرند از جمله زنبورهای عسل، زنبورهای قرمز، مورچه‌های آتشین و بعضی از انواع هزارپاها در صورت بلعیده‌شدن می‌توانند خطراتی برای انسان به‌وجود آورند.»

هرچند دکتر پریت در ادامه می‌افزاید: «حتی بلعیدن حشرات بی‌ضرر برای مردمی که آلرژی دارند می‌تواند مشکل‌آفرین باشد. این افراد با خطر کهیرزدن شامل تورم صورت، گلو و دهان مواجه‌اند. سختی در تنفس، سرگیجه، افزایش فشارخون و حتی حملات قلبی از جمله عوارضی است که افراد مستعد آلرژی را درصورت بلعیدن ناگهانی حشراتِ حتی بی‌ضرر تهدید می‌کنند.»

بنابراین، هرچند ورود ناگهانی مگس‌های سفید به نای و درنتیجه معده به هضم آن‌ها می‌انجامد و این حشره معمولاً به‌جز ویروس‌های گیاهی به‌عوامل بیماری‌زای انسان آلوده نیست، اما اگر فرد آلرژیکی در معرض هجوم آن‌ها قرار دارد حتماً باید هنگام خروج از خانه از ماسک استفاده کند.

  گمرک پاسخگوی ظهور سفید بالک‌ها باشد | درخت توت عامل گسترش است نه ظهور