درنگ: برج‌ها نفس تهران را بریده‌اند؛ سازه‌های غول‌پیکری که به‌بهای نابودی باغ‌های تهران ساخته می‌شوند. آلودگی و ترافیک تنها ارمغان برج‌سازان برای پایتخت بوده است.

تهران روزگاری به باغ‌های سبز و خرم معروف بود؛ باغ‌هایی که هفت هزار هکتار از آن‌ها تنها به‌دلیل مدیریت سلیقه‌ای و البته جهادی، برای همیشه از صفحه روزگار حذف شده‌اند. شیوه مدیریتی ای که باوجود تغییر شهردار تهران و لغو مصوبه برج-‌باغ توسط شورای شهر، همچنان بر پایتخت سایه افکنده و درحال تخریب اندک باغ‌های باقی‌مانده این کلانشهر است. یکی از باغ‌هایی که ممکن است به سرنوشت این هفت هزار هکتار باغ نابود شده دچار شود باغ«برره» است. براساس شواهد، درختان باغ به‌وسیله اسید و بنزین خشک شده‌اند و نکته قابل توجه اینجاست که مالک باغ بنیاد مستضعفان است. باغ برره در دهه ۸۰ به‌عنوان لوکیشن ساخت سریال شب‌های برره مورد استفاده قرار گرفت و به‌گفته اعضای شورای شهر تهران اگر افکار عمومی نسبت به حفظ آن حساسیت نشان ندهد محکوم به فناست.

این باغ کجاست؟ در منطقه سعادت آباد،بلوار کوهستان، باغ ۲۲ هزار متری معروف به «برره» وجود دارد. این باغ متعلق به خانواده «شاپور اردشیرچی» از نزدیکان محمدرضا پهلوی بوده است که پس از انقلاب، مصادره می‌شود. پس از مصادره، مالکیت باغ «برره» در اختیار بنیاد مستضعفان قرار می‌گیرد.

رویای برج ۲۱ طبقه در باغ برره

اینکه چگونه باغ «برره» تاکنون از دسترس برج‌سازان در امان مانده است، خود جای پرسش است اما هم‌اکنون مالک باغ سودای ساخت برجی ۲۱ طبقه در آن را دارد. پس از درخواست بنیاد مستضعفان، شهرداری تهران برای برای باغ ۲۲ هزار متری بنیادمستضعفان در منطقه سعادت آباد،بلوار کوهستان، با وجود کاربری فضای سبز (G211) پروانه ساختمانی برج- ‌باغ صادر می‌کند. صدور پروانه برج، اعتراض گسترده فعالان محیط زیست را درپی داشت.

گره خوردن نام بنیاد مستضعفان با تخریب

هنوز حاشیه‌های پرونده جنجالی مصادره کاخ‌های نیاوران و سعدآباد توسط بنیاد مستضعفان به‌پایان نرسیده که خبر برج‌سازی در باغ برره بسیاری از شهروندان را شوکه کرده است؛ بنیادی که نام آن با تخریب باغ‌ها یا میراث فرهنگی گره خورده است. پای بنیاد مستضعفان در پرونده باغ سیب، باغ فرشته، فروش کاخ رضاشاهی و هتل گچسر، مصادره کاخ نیاوران و سعدآباد و … در میان بوده است.

خطر در کمین باغ برره

ماجرای تخریب باغ برره به دهه ۸۰ باز می‌گردد. پس از اتمام ساخت سریال شب‌های برره، براساس شواهد و عکس‌های هوایی از آن، مالک اقدام به خشک کردن درخت‌های باغ می‌کند. در سکوت مسئولان هر روز تعداد بیشتری از درختان باغ خشک می‌شوند. پس از آن که مالک، درخواست ساخت برج ۲۱ طبقه‌ای را به شهرداری تهران می‌دهد، شهرداری با استناد به مصوبه شوم برج- ‌باغ برای ۳۰ درصد از ملک مورد نظر، مجوز ساخت برج ۲۱طبقه‌ای را صادر می‌کند. براساس شواهد، مالک مجاز به ساخت و ساز تنها در هفت هزار متر است و طبق حکم دادگاه ۱۵ هزار متر آن باید حفظ شود اما به‌گفته احمد مسجدجامعی، عضو شورای شهر تهران، آثاری از اسید، بنزین و … وجود دارد که نشان می‌دهد سودجویان قصد تخریب باقی مانده باغ را دارند.

مسجدجامعی در این‌باره به ایسنا گفت:«براساس قوانین اگر مشخص شود که مالک به طور عمد قصد تخریب باغ خود را دارد باید این باغ با حکم دادگاه به نفع عموم مردم ضبط شود. همگان می‌دانیم که باید از باغات و فضای سبز باقی مانده تهران محافظت کنیم اما واقعیت این است که شورا و شهرداری به تنهایی نمی‌توانند از این باغات انگشت‌شمار حفاظت کنند و لازم است افکار عمومی نیز پای کار بیایند.متاسفانه قوانین بازدارنده نیست چراکه می‌بینید در ماجرای نگین خودرو در خیابان ولیعصر، که با هرس غیر اصولی درختان خیابان ولیعصر موجب از بین رفتن آن‌ها تنها برای نمایان شدن تبلیغاتش شد، با اینکه جریمه چند میلیونی پرداخت شد اما این جریمه چه فایده‌ای داشت.آیا درخت‌ها برمی‌گردند!شاهد آن هستیم که مالک این باغ که یکی از سازمان‌های معروف است با دیوارکشی در قسمت جنوبی کار ساخت‌وساز را شروع کرده است. بنا بر اطلاعاتی که مدیرعامل سازمان بوستان‌ها داده است، شهرداری تهران بیش از ۵۵۰ پرونده شکایت از مالکان باغات به قوه قضاییه داده است که ۵۹ پرونده شامل حال تبصره یک ماده ۶ شدند. یعنی باید این باغات به نفع مردم ضبط می‌شد اما می‌بینیم که این مهم محقق نشده است.واقعیت این است که باید مردم پای کار بیایند و با کمک هم مانع از تخریب این باغ در منطقه دو و تبدیل شدنش به برج دیگر شویم.»

طرح شکست خورده مصادره باغ

احمد مسجد جامعی درحالی از مصادره باغ «برره» براساس قانون به نفع مردم سخن می‌گوید که پیش از او نیز محمد حقانی عضو سابق شورای شهر تهران در پرونده مشابه همین سخنان را گفته است. حقانی درباره قلع و قمع درختان باغ فرشته که مالک آن نیز بنیاد مستضعفان بوده است، درخواست مصادره باغ فرشته به‌نفع مردم را کرده است؛ درخواستی که تاکنون به آن توجهی نشده است و همچنان شاهد تخریب و خشکاندن درخت‌های آخرین باغ فرشته هستیم. راه‌حلی که مسجد جامعی به آن اشاره کرده است پیش از این شکست خورده و به‌نظر می‌رسد که شورای شهر به‌عنوان نمایندگان مردم باید پای خود را از اطلاع‌رسانی به شهروندان و امداد از آن‌ها فراتر گذاشته و از ابزارهای قانونی در این‌گونه موارد استفاده کند.

بنیاد مستضعفان منکر تخریب باغ‌ها

باوجود آنکه پای بنیاد مستضعفان در تخریب بسیاری از باغ‌های کشور در میان بوده است اما این بنیاد همواره منکر قطع درخت‌ها یا تخریب باغ‌ها شده است.

محمد سعیدی‌کیا، رییس بنیاد مستضعفان درباره تخریب باغ‌های توسط این بنیاد با اشاره به اینکه تخریبی در کار نبوده و بیشتر این حاشیه‌ها ناشی از جوسازی بوده، به اعتماد گفته است:«نه فقط باغ الهیه که باغ‌های دیگری مثل سعادت آباد و… هم بیشتر ناشی از همان جوسازی‌هاست. ما اصلا یک شرکت را گذاشته‌ایم مخصوص پیگیری وضعیت باغ‌ها و رسیدگی به آن‌ها. الان خیلی جاها باغ‌های‌مان را با تانکر آب می‌دهیم. آن وقت مگر امکان دارد که ما بخواهیم حتی یک درخت را هم قطع کنیم! باغ برره هم همین‌طور بود. خواهش می‌کنم یکی را بفرستید برود تحقیق کند. ما نیازی نداریم که بخواهیم درختان این باغ‌ها را قطع کنیم و جای آن برج و ساختمان بسازیم، ولی به عنوان مثال یک درخت پوسیده‌ای را باد انداخته اما بعضی رسانه‌ها می‌‌گویند که این‌ها دارند درخت قطع می‌کنند.باغ‌ها را نگه می‌داریم تا سرسبز بمانند و مردم بتوانند از آن‌ها استفاده کنند. من زمانی که در وزارت جهاد بودم با وزیر نیروی آن زمان یعنی آقای مهندس بیطرف نشستیم و توافقی کردیم که آن‌ها به ازای هر درختی که هنگام سد‌سازی در گیلان قطع می‌کنند، معادلش درخت جدید بکارند. یعنی اگر درختی یک‌ساله است، درخت یک‌ساله به جای آن بکارند یا اگر ٢٠ ساله است معادل آن. حالا چرا باید درختان را قطع کنم؟ به چه دلیلی؟ مگر در باغ سیب می‌خواهیم ساخت وساز کنیم؟ براساس نقشه‌های گوگل، قسمت شرقی خیابان چهاربانده – در باغ سیب – کرج سال‌هاست که اصلا درختی نداشته است. ما می‌خواستیم آنجا را برای مردم کرج بسازیم و تحویل‌شان دهیم. ضمن اینکه می‌خواستیم باقی آن را هم به شهرداری بدهیم تا بزرگ‌ترین پارک کشور را آنجا بسازد. ولی نخواستند! ما هم خودمان باغ را احیا کردیم. همچنین اشکالی وجود ندارد که باغ‌های بنیاد مستضعفان به شکل باغ فروخته شود.اگر هم باغی را بفروشیم با همان کاربری باغ می‌فروشیم. ما شرکتی داریم که وظیفه‌اش تبدیل زمین‌های بایر به باغ است. بعد هم آنها را می‌فروشد».

خشکاندن آرام و پیوسته

سعیدی‌کیا درحالی ادعای نگهداری از باغ‌ها و آبیاری درخت‌ها را با تانکر دارد که به‌گفته اهالی فرشته، بنیاد مستضعفان به‌عنوان مالک باغ فرشته تاکنون مانع آبیاری این باغ توسط اهالی شده است و حتی بنیاد اقدام به مسدود کردن جوی آب این باغ کرده است. در باغ سیب نیز بنیاد مستضعفان موجب تخریب و خشک شدن صدها اصله درخت شده است. اما در باغ برره، قناتی در آن محله وجود داشته است که باغ با آن آبیاری می‌شد اما پس از تعریض خیابان‌های اطراف مسیر قنات عوض شد ولی بنیاد مستضعفان هیچگاه اقدامی برای ایجاد مسیر جدید برای رساندن آب قنات به باغ نکرده است. ایجاد جوی آب، آسان‌ترین کاری بود که بنیاد مستضعفان می‌توانست برای باغ برره انجام دهد. تصاویر گوگل نشان می‌دهد که از اوایل دهه ۸۰ تاکنون باغ آرام و پیوسته درحال خشک شدن، است.

موج مزایده در باغ برره

سال گذشته بازار مزایده و مناقصه اموال بنیاد مستضعفان بسیار داغ بود. آثار تاریخی ارزشمندی که در این مزایده‌ها در کمال ناباوری به‌فروش گذاشته شدند؛ البته در مواردی با هوشیاری و البته حساسیت افکار عمومی برخی از این مزایده‌ها باطل شد. موج مزایده در بنیاد مستضعفان به باغ برره نیز رسیده است. چندی پیش بنیاد مستضعفان در یک آگهی، باغ برره را به مزایده گذاشت. در این آگهی «زمین و باغ با پروانه ساختمانی» درج شده بود. آگهی‌ با نرخ پایه ۲۸۰ میلیارد تومان منتشر شده بود. در این آگهی به صدور مجوز ساخت برای ۶۴۸۰ متر مربع از اشاره شده و همچنین به‌عدم تعیین تکلیف برای مابقی ۲۱۶۰۰ متر مربع نیز اشاره داشت. شنیده‌ها حاکی از آن است که بنیاد مستضعفان تاکنون موفق به‌فروش باغ برره نشده است.

باغ برره در کمیته‌های فنی شورای شهر

اعتراض‌های گسترده به خشکاندن باغ برره توسط مالک، پرونده را به کمیته‌های فنی شورای شهر کشاند. علی اعطا، عضو شورای شهر تهران با اشاره به اینکه پرونده باغ شب‌های برره در کمیته‌های فنی شورای شهر درحال بررسی است، گفت:« باغ شب‌های برره در محله سعادت‌آباد قرار دارد که روند خشک شدن آن از دهه ٨٠ به بعد آغاز شد؛ باغی که بعد از انقلاب به نفع بنیاد مستضعفان مصادره شد. در سال‌های گذشته به دلیل تعریض خیابان بالادستی این باغ، جلوی ورود آب قنات به آن گرفته و درختان آن هم خشک شد. پرونده خشک‌شدن باغی معروف به شب‌های برره برای بررسی‌های تکمیلی به کمیته معمارى و طرح‌هاى شهرى ارجاع داده شده است. کمیته به دقت ابعاد مختلف این پرونده را بررسی کرده و چنانچه تخلف‌هایی مشخص شود برای تصمیم‌گیری در مورد تخلف وارد عمل می‌شویم.تصاویر هوایی سالیان گذشته و نقشه‌ها و مدارک موجود بررسی خواهد شد». ظاهرا در این مسیر نقشه‌های هوایی سالیان گذشته (یک‌دهه قبل) و نقشه‌های کنونی بررسی می‌شود و مطالعات میدانی و پرس‌وجو از اهالی محل هم صورت خواهد گرفت و نتیجه کار پس از بررسی‌های کمیته معمارى و طرح‌هاى شهرى اطلاع‌رسانی خواهد شد. این باغ که سریال شب‌های برره در دهه ٨٠ به کارگردانی مهران مدیری در آن ساخته شد، حالا مجوز یک برج ٢١طبقه را دارد و بنیاد مستضعفان نیز آگهی مزایده آن را منتشر کرد. مساحت این باغ ۲۱هزار و۶۰۰ متر مربع است و در دوره مدیریت شهری گذشته با استفاده از مصوبه برج- باغ‌ها، مجوز ساخت برج ٢١طبقه برای ۶هزار و ۴۸۰ متر مربع آن صادر شده است».

تنها ۶ هزار هکتار از باغ‌های تهران پس از تصویب طرح برج -باغ‌ها در شورای شهر دوم در تهران نابود شده‌اند؛ مصوبه‌ای که باوجود لغو شدن آن در دوره پنجم شورای شهر تهران، شاهد پیامدهای منفی آن در پایتخت هستیم. باید تدبیری برای حفظ اندک باغ‌های باقی‌مانده پایتخت شود؛ اگر باغ‌های فعلی نابود شود دیگر دیدن آسمان آبی تهران برای همه شهروندانش رویایی دست نیافتنی خواهد شد.