درنگ : این بار اما شهرداری تهران شیوع نوعی بیماری را دلیل تصمیم‌گیری‌اش برای قطع و جایگزینی درختان بیمار اعلام کرده‌ است، بیماری انگلی به نام «سرطان رنگی» که به گفته علی محمد‌ مختاری مدیر عامل سازمان بوستان‌ها و فضای سبز شهر تهران آفت‌ آن در میان درختان چنار شیوع پیدا کرده‌ است و برای جلوگیری از شیوع بیشتر باید درختان بیمار قطع شده و چنارهای‌ جدید جایگزین آنها شوند.

از سوی دیگر هادی کیادلیری رئیس انجمن جنگل‌بانی ایران در واکنش به قطع درختان ولیعصر به دلیل ابتلا به بیماری سرطان رنگی اعلام کرد تاکنون واژه‌ای به نام سرطان رنگی نشنیده‌است و مرگ چنارهای خیابان ولیعصر کاهش فضای رویشی درختان چنار و تحت فشار قرار گرفتن آنها عنوان کرد نه آفت «سرطان رنگی». به گفته او چنارها ریشه‌های جانبی خیلی قطوری دارند، اما ریشه‌های درختان چنار در خیابان ولیعصر با آسفالت محدود شده‌اند. اینکه برای همه این درختان نسخه واحد در نظر گرفته شود یک اشتباه است چراکه از ابتدای ولیعصر تا انتهای ولیعصر نحوه رشد درختان با هم کاملا متفاوت است.

با جستجوی عبارت «سرطان رنگی» در اینترنت به زبان انگلیسی متوجه می‌شوید که حق با رئیس انجمن جنگل‌بانی ایران بوده‌ است. چنین بیماری برای درختان در جهان ثبت نشده‌ است. از این رو شاید ذهن جستجوگرتان به این نکته بیاندیشد که شاید نام علمی دیگری برای این بیماری وجود دارد. در چنین شرایطی بهتر است جستجو را کلی‌تر کرده و عبارت «سرطان در درختان» را جستجو کنیم.

در این شرایط به دو نوع بیماری درختی برخورد خواهید کرد که متخصصان گیاه‌شناسی نام سرطان،‌ البته نوع غیررنگی آن را برای بیماری‌ها انتخاب کرده‌اند.

  • تومورهای گیاهی

براساس مطلبی که در نشریه پاپیولار ساینس منتشر شده، سرطان با تعریف از دست رفتن کنترل بدن موجود زنده در تنظیم رشد سلول‌ها و ایجاد تومور در گیاهان نیز رخ می‌دهد. این نوع اختلال به واسطه باکتری‌ها،‌ قارچ‌ها و ویروس‌ها در درختان یا گیاهان ایجاد می‌شوند. نمونه بارز این بیماری را می‌توان در تنه درختان بلوط دید که برجستگی‌هایی تومور مانند در آنها ایجاد می‌شود.

خبر خوب اینجاست که درختان اگرچه در معرض ابتلا به این بیماری قرار دارند اما در برابر عوارض آن آسیب‌پذیری چندانی ندارند. اول به این دلیل که تومورهای گیاهی به دلیل دیواره سخت سلول‌های گیاهی قدرت متاستاز یا رشد ناگهانی و شدید را ندارند و در جای خود ثابت باقی می‌مانند و همین می‌تواند عوارض بیماری را برای درخت به حداقل برساند.

دوم اینکه گیاهان اندام حیاتی ندارند. به گفته الیوت میرویتز گیاه‌ شناس موسسه فناوری کالیفرنیا،‌ ابتلا به تومور مغزی برای انسان‌ها مهلک است اما اگر یک درخت باشید اندامی نخواهید داشت که ایجاد تومور در آن بتواند شما را بکشد زیرا هر جایی از درخت دچار تومور شود،‌ درخت می‌تواند همان بخش را دوباره بسازد.

  • پوسیدگی قهوه‌ای ریشه

نوع دیگر بیماری در درختان که از آن به نوعی سرطان یاد می‌شود،‌ بیماری انگلی «پوسیدگی قهوه‌ای ریشه» با نام علمی Phellinus noxius است. این بیماری می‌تواند به سرعت سلامت و ساختار درختان را تخریب کرده و منجر به مرگ درختان شود. این بیماری به گفته وب‌سایت دفتر توسعه و مدیریت درختان و فضای سبز شهر هنگ‌کنگ، شهری که شیوع این بیماری در میان درختانش رواج دارد، به واسطه انتقال آفت بیماری از مسیر ریشه‌ها، خاک آلوده، آب‌های زیرزمینی، آب‌های سطحی و حتی هوا در درختان ایجاد می شود و حتی ممکن است افراد با راه رفتن روی خاک آلوده به پخش شدن بیماری میان درختان کمک کنند.

به گفته این دفتر، بیماری Phellinus noxius هیچ درمان تاثیرگذاری ندارد و به تدریج و با پوسیده شدن ریشه درختان ممکن است خطرات زیادی برای ساکنان شهرها به دنبال داشته‌باشد از این رو تنها راه‌حل کنترل شیوع این بیماری در میان درختان را قطع کردن آنها با هدف جلوگیری از شیوع و محافظت از درختان اطراف منطقه آلوده عنوان کرده‌ است.

اما از آنجایی که مقامات مسئول در نهاد‌های مختلف دولت چین به تغییر دادن واقعیت به نفع اهداف خود شهرت دارند، ‌شاید بد نباشد با نظر فردی مخالف با این رویکرد نیز آشنا شوید. چیو سیو وای، استاد علوم زیستی دانشگاه چاینیز (Chinese University) به شدت با این رویکرد مخالف است و با انتقاد از دولت چین به خاطر قطع کردن درختان بیمار، این اقدام را ناتوانی در مدیریت درست و محافظت از درختان قدیمی و ارزشمند و انتخاب ساده‌ترین راه حل به جای نظارت طولانی‌مدت روی درختان توصیف کرده‌است.

دفتر توسعه و مدیریت درختان و فضای سبز شهر هنگ‌کنگ دو سال پیش ۱۸ درخت از ۴۸۱ درخت قدیمی و ارزشمند شهر را به بهانه ابتلای آنها به بیماری پوسیدگی قهوه‌ای ریشه قطع کرد،‌ درحالی که ۱۶ درخت به گفته آنها غیرقابل احیا بوده و پیشگیری و کنترل بیماری آنها پرهزینه‌تر از قطع کردنشان بوده‌است. چیو پس از آن رویداد اعلام کرد این بیماری قابل درمان است، البته به شرطی که بخواهند آن را درمان کنند.

وی با اشاره به مثال‌هایی در تایوان و ژاپن گفت: برخلاف هنگ‌کنگ، این دو کشور منتظر نمی‌مانند تا درختی دراثر ابتلا به این بیماری به مرحله نابودی برسد، سپس بیماری آن را تایید کرده و افکار عمومی را قانع کنند که درخت به سرعت باید قطع شود. چیو معتقد است می‌توان در مراحل اولیه و اواسط دوران ابتلای درختان به این آفت، داروهای ضد قارچ به آنها رساند تا از تخریب ساختاری و پوسیدگی ریشه آنها جلوگیری شود.

دکتر سایمون یو لپ-آن یکی از مسئولان سازمان خدمات فرهنگی هنگ‌کنگ نیز می‌گوید راه‌های اثبات‌شده‌ای برای محافظت از این درختان وجود دارد. وی برای نمونه به روند محافظت از درخت ۴۰۰ ساله تاریخی در پارک کولوون اشاره می‌کند. درخت انجیر معابدی با نام مستعار «پادشاه درختان» که در سال ۲۰۱۴ از قطع شدن نجات پیدا کرد. اولین نشانه‌های ابتلا به بیماری پوسیدگی قهوه‌ای در این درخت از سال ۲۰۰۳ آشکار شد و بی‌توجهی به آن باعث شد درخت در سال ۲۰۰۷ دچار آسیب شدید شود اما در نهایت وابستگی شدید جامعه به این درخت تاریخی باعث شد درخت درمان شده وسلامت کاملش را به دست آورد.

  شهرداری تهران: درختان خیابان ولی عصر به دلیل سرطان رنگی قطع می‌شوند | رئیس انجمن جنگل‌بانی: نام بیماری «سرطان رنگی» را هم نشنیده‌ام